Ayvacık'a bağlı Gülpınar köyündeki Apollon Smintheus Kutsal Alanı'nda 1980 yılında başlayan kazı ve restorasyon çalışmaları Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü'nün izni ve Çanakkale Valiliği koordinesinde yürütülüyor. 2011 yılından beri İçdaş A.Ş. ve yaklaşık 3 yıldır yeni destekçi Hydro Works Mühendislik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'nin resmi sponsorluğunda devam eden kazı çalışmaları Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Arkeoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Davut Kaplan başkanlığında 5 işçi ve 4 gönüllü stajyer öğrenciden oluşan bir ekiple gerçekleştiriliyor.
Yaklaşık 2 hafta önce başlayan 2026 yılı arkeolojik kazı çalışmaları Apollon Smintheus Kutsal Alanı'nın batı kısmında yer alan 'Batı Hamamı'nda devam ediyor. Hamamlar bölgesinde olarak adlandırılan bu bölgede 3'üncü hamamda yapılan kazı çalışmaları sırasında ilk Hristyanlara ait bin 500 yıllık dibek ile son Hristiyanlara ait bin 300 yıllık depo küpü tespit edildi.
Geçmiş yıllardaki kazı çalışmalarında tespit edilen hamamda detaylı kazı çalışmaları başlatıldı. Kazı çalışmaları sırasında yaklaşık bin 700 yıllık 'caldarium' denilen sıcak mekanın tabandan ve duvardan ısıtma sistemleri tespit edildi. Kazı çalışmalarında tabandan ısıtma da denen 'hypocaust' sistemleri de keşfedilerek, Roma hamamın çalışma prensipleri ortaya çıkarılıyor. Bugün lüks konutlarda ve rezidanslarda kullanılan yerden ısıtma sisteminin Romalılar tarafından tam bin 700 yıl önce kullanıldığı da geçen yıllardaki kazı çalışmaları sırasında ortaya çıktı.

"Burada tarımın egemen olduğu bir yerleşim yeri mevcut"
Apollon Smintheus Kutsal Alanı'nda 2026 yılı kazı çalışmalarına 2 hafta önce başladıklarını belirten Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi ve Apollon Smintheus Kutsal Alanı Kazı Başkanı Prof. Dr. Davut Kaplan, "Apollon Smintheus Kutsal Alanı'nın 'Batı Hamamı'nda, hamamlar bölgesi olarak adlandırılan bir bölgede 3'üncü hamamın kazısına devam ediyoruz. Bu hamamın kazısı aslında geçen yıl başlamıştı. Sonbaharda kazıyı sonlandırdık. Şimdi hamamın giriş bölümünde kazı çalışmasına devam ediyoruz. Apodyterium bölümüne sondaj yaptık. Şu anda zemine ulaştık. Apollon Smintheus Kutsal Alanı'nın bütün mimarisi ve malzemesi daha sonra yani pagan inancın yasaklanmasından sonra Hristiyanlar tarafından tekrardan değerlendiriliyor. Bu Geç Antik Çağ'a ait yeni bir yerleşim yeri mevcut. 2 hafta içerisinde Roma Hamamı üzerindeki farklı Hristiyanlık dönemine ait geç antik çağa ait iki farklı tabaka tespit ettik. Bunlardan birisi ilk Hristiyanların. Yaşam alanında dibekleri de mevcut. Burada tarımın egemen olduğu bir yerleşim yeri mevcut. Doğrudan bu tabaka hamamın kendi tabanına oturuyor. Hemen üzerine dolgu tabakası, onun da üzerinde yine geç antik çağın-Hristiyanların son yerleşim yerleri mevcut. Onu da tarım toprağı ya da pulluklarla tahrip olduğu için nadir tespit edebiliyoruz" dedi.
Kazı çalışmaları sırasında ilk Hristiyanların tabakası ve yerleşim alanının doğrudan tarımla ilgili olduğunu kaydeden Prof. Dr. Davut Kaplan, "Biz sadece tarım ürünlerinin üretildiği, depolandığı veya bunların yeme, içme, mutfağa kadar olan bazı malzemelerini içeriyor. Burada ortaya çıkan ilk Hristiyanlara ait olan dibekte bunlardan bir tanesi. Günümüzden yaklaşık bin 400-bin 500 yıl öncesine ait ilk Hristiyanlar tarımla uğraşarak kilise inşa ederek burada yaşadılar. Ancak zaman zaman bu bölge istilaya uğradı. Bazen bunlar da maddi zorluk çektiler. 8'inci, 9'uncu yüzyıl gibi Hristiyanlığın zayıfladığı dönemler de var. Bu geç dönemde bölgeye tekrardan yerleşiyorlar. Ama onun bulgusu çok az. Yine son Hristiyanlara ait yaklaşık bin 200-bin 300 yıllık depo küpleri yani pithoslar bulduk. Onun temizliğini yapmaya başladık. Dolayısıyla Romalılar burada yaygın olarak hamamı işlettiler. Bunlar alanların hepsini temizlik amaçlı kullandılar. Fakat Hristiyanların hamamlara rağbet ettiğini söyleyemiyoruz. Onların yıkanma alışkanlığı putperestler kadar sağlam, yaygın değil. Dolayısıyla hamamların işlevini kaybettiğini, sonrasında buranın da tarımla, hayvancılıkla uğraşan bir Hristiyan toplumunun yerleştiği bir yer olduğunu görüyoruz" diye konuştu.

Çanakkale Valiliği, Çanakkale Belediyesi ve İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü iş birliğinde gerçekleştirilen ilk gösterim, yoğun katılımla gerçekleşti. Troya Savaşı sonrasında Odysseus’un uzun ve zorlu dönüş yolculuğunu konu alan yapımın, kentin tarihi mirasına ve turizm potansiyeline önemli katkılar sağlayacağı görüşü öne çıktı.

Hollywood’un dev kadrosu dikkat çekti

Yılın en iddialı yapımları arasında gösterilen filmde başrolü Matt Damon üstlenirken, Anne Hathaway, Tom Holland, Robert Pattinson, Zendaya, Charlize Theron, Lupita Nyong'o ve Samantha Morton gibi dünyaca ünlü isimler de kadroda yer alıyor. Güçlü oyuncu kadrosu ve yüksek prodüksiyon kalitesiyle dikkat çeken yapım, daha ilk gününden uluslararası kamuoyunun odağı haline geldi.

Çanakkale’de geniş katılımlı gala

Kentte gerçekleştirilen özel gösterime Çanakkale Valisi Doç. Dr. Ömer Toraman, Belediye Başkanı Muharrem Erkek, CHP Çanakkale Milletvekili İsmet Güneşhan, İl Kültür ve Turizm Müdürü Çağman Esirgemez, İl Emniyet Müdürü Ergün Dağıstanlı, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir, ÇOMÜ Rektörü Prof. Dr. Cüneyt Erenoğlu, Troya Kazı Başkanı Prof. Dr. Rüstem Arslan, Baro Başkanı Av. Ardahan Dikme ve çok sayıda davetli katıldı. Gösterim öncesinde sinema salonu önünde oluşan yoğun ilgi, filmin kentte oluşturduğu heyecanın da göstergesi oldu.

“Dünyanın dikkatini yeniden bu coğrafyaya çevirecek”

Programda konuşan Çanakkale Valisi Doç. Dr. Ömer Toraman, Troya ve Odysseia destanlarının dünya kültür tarihi açısından taşıdığı öneme vurgu yaptı. Çanakkale’nin antik çağlardan günümüze kadar birçok önemli olaya ev sahipliği yaptığını belirten Toraman, filmin Troya Ören Yeri, Troya Müzesi ve kentin tanıtımı açısından yeni fırsatlar oluşturacağını ifade etti.

Toraman, yapımın dünya genelinde milyonlarca kişiye ulaşacağını belirterek, bu ilginin Troya’nın gerçek toprakları olan Çanakkale’ye de yansıyacağına inandığını söyledi.

“Troya’nın hikâyesi yeniden anlatılıyor”

Çanakkale Belediye Başkanı Muharrem Erkek ise filmin sadece bir sinema eseri olmadığını, aynı zamanda Troya’dan doğan kültürel mirasın yeniden dünyaya anlatılması açısından önemli bir fırsat sunduğunu dile getirdi. Erkek, Troya’nın insanlık tarihinin en önemli yerleşimlerinden biri olduğunu belirterek, filmin kentin uluslararası tanıtımına değerli katkılar sağlayacağını ifade etti.

Turizm için yeni bir kapı aralanıyor

Uzmanlara göre filmle birlikte Troya efsanelerine duyulan ilgi yeniden artabilir. Daha önce Troya temalı yapımların ardından bölgede yaşanan ziyaretçi hareketliliğinin benzerinin, The Odyssey ile de yaşanması bekleniyor. Film sayesinde dünyanın farklı ülkelerinden milyonlarca izleyicinin Troya’nın gerçek coğrafyasını araştırması ve Çanakkale’ye yönelik ilgisinin artması öngörülüyor. Beyaz perdede yeniden hayat bulan destan, yalnızca Odysseus’un yolculuğunu değil, aynı zamanda Troya’nın binlerce yıllık hikâyesini de dünya gündemine taşıyor. Çanakkale ise bu büyük ilginin merkezinde yer alarak tarih, kültür ve turizm alanlarında önemli bir tanıtım fırsatı yakalamış oluyor.

Dönemin askeri kıyafetleriyle nöbet tutan askerler, Çanakkale ruhunu ve kahramanlık destanını gelecek nesillere aktarmaya katkı sunuyor. Milli Savunma Bakanlığı ve Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı tarafından hayata geçirilen uygulama ile 57. Piyade Alayı’nın kahramanlık mirasının yaşatılması ve Çanakkale ruhunun ziyaretçilere daha güçlü şekilde hissettirilmesi amaçlanıyor.
Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkan İsmail Kaşdemir, "Milli Savunma Bakanlığımızın talimatlarıyla ve Gelibolu 2’nci Kolordu Komutanlığımızın bünyesinde oluşturulan 57’nci Alay Birliği, Çanakkale Tarihi Alan’da nöbet görevlerini icra ediyorlar. Görevlerine gelirken ve giderken nöbet değişimlerindeki ritüeller buradaki ziyaretçilerin çok yoğun ilgisini çekiyor ve buraya olan ilgiyi daha da arttırıyor. Zaten tarihi alan bölgemiz çok manevi atmosferi yoğun olan bir yerdi. İnsanları kuşatır, kucaklar ve başka bir dünyaya, başka bir duyguya büründürürdü. Buradaki bu ritüellerle beraber 57’nci Alayımızın askerlerinin o günkü kıyafetlerle birlikte yapmış oldukları nöbet vazifesi ve nöbet değişim törenleri bütün ziyaretçileri etkiliyor, duygusal bir atmosfere büründürüyor" dedi.

Alan Başkan Kaşdemir, konuşmasının devamını şöyle sürdürdü:
"Amacımız burada daha da ilgiyi arttırmak, Çanakkale'nin ruhunu her daim, her zaman canlı tutmak ve buraya olan ilgiyi daha da fazlalaştırmak. Çok şükür artan bir talep var, yoğunluk var, ziyaretçi akını var.

Bizim bir hayalimiz var Tarihi Alan Başkanlığı olarak. Bir gün gelecek Türkiye'de yaşayan herkes mutlaka Çanakkale'yi ve Tarihi Alan’ı ziyaret etmiş ve buradaki bu atmosferi teneffüs etmiş olacak. Biz de buradaki çalışmalarımıza devam edeceğiz. Bu konuda hem Milli Savunma Bakanlığımıza hem de Kolordu Komutanlığı’mıza çok teşekkür ediyoruz. Gerçekten tarihi alanda görev yaparken askeri erkanımızın, mülki erkanımızın, tüm bölge halkının, hükümetimizin büyük desteğini görüyoruz. Çünkü Çanakkale dendiği zaman mutlaka herkes bir katkı sunmak, bir destek vermek istiyor."

İnsanlar Büyük İskender'i biliyorlar, Granikos Savaşı'nı da az çok biliyorlar. Fakat şimdi Çanakkale'den Bursa yönüne gidenler, Biga'ya geldiklerinde orada hemen 5 dakika mesafede bu savaş alanını, yani İskender'in ayak bastığı ve savaştığı yerleri de olduğu gibi görebilecekler" dedi.

ÇOMÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Reyhan Körpe, Büyük İskender'in Perslere karşı ilk büyük zaferini kazanarak Asya'ya uzanan seferinin kapılarını açtığı 20 yıl önce, 150 yıldır keşfedilmeye çalışılan Granikos Savaş Alanı'nı bulmak için çalışmalara başladı. Daha önce Alman ve İngiliz bilim adamlarının yaptıkları çalışmalarda savaş alanını ırmağın kuzeyine yerleştirmişlerdi. Prof. Dr. Reyhan Körpe'nin Biga ilçesi ve çevresinde yapılan yüzey araştırması sırasında 2024 yılındaki çalışmalarda yaklaşık 2 bin 400 yıl önceki 'Granikos Savaşı'nın tam olarak nerede yapıldığı ortaya çıktı. Türk profesör tarafından yapılan çalışmalarda, bu savaşın, Granikos Çayı'nın hemen doğusunda Gümüşçay ovasıyla onun batısındaki sırtlar üzerinde olduğunu tespit edildi.

Yürütülen bilimsel araştırmalar ve arkeolojik bulgular doğrultusunda Granikos Savaş Alanı "Tarihi Sit Alanı" olarak tescillendi.

Çanakkale Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından alınan kararla, Biga ilçesi sınırlarındaki savaş alanı ve çevresi resmen koruma statüsüne kavuşurken karar Bakan Ersoy'un sosyal medya paylaşımıyla kamuoyuna dün duyuruldu. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, paylaşımında, "Dünya tarihinin akışını değiştiren dönüm noktalarından biri olan Granikos Savaşı'nın gerçekleştiği alanı koruma altına aldık. Büyük İskender'in Perslere karşı ilk büyük zaferini kazandığı ve Asya'ya uzanan seferinin kapılarını açan Granikos Savaş Alanı artık 'Tarihi Sit Alanı' olarak tescillendi.

Çanakkale'nin Biga ilçesinde yer alan bu eşsiz tarihî miras, arkeolojik bulgular ve bilimsel araştırmalar ışığında resmen koruma altına alınmış oldu. Çanakkale'mizin kültürel mirasına değer katacak bu önemli adımın tarih bilimine, kültür turizmine ve kültür rotalarımızın güçlenmesine önemli katkılar sağlayacağına inanıyorum" ifadeleri yer aldı.

Büyük İskender'in Pers İmparatorluğu'na karşı kazandığı ilk büyük zaferin gerçekleştiği alan olarak kabul edilen Granikos Savaş Alanı, dünya tarihinin önemli askeri ve kültürel miras alanları arasında gösteriliyor. Koruma kararıyla birlikte bölgenin kültür turizmine kazandırılması, kültür rotaları içerisinde daha görünür hale gelmesi ve ilerleyen süreçte gerçekleştirilecek çevre düzenlemeleriyle ziyaretçilere açılması hedefleniyor.

Yaklaşık 2 bin 400 yıl önceki Granikos Savaşı'nın yapıldığı alanı tespit eden, projenin bilimsel danışmanı Prof. Dr. Reyhan Körpe, "Dünya tarihindeki en önemli şahsiyetlerden birisi hiç kuşkusuz Büyük İskender‘dir. Büyük İskender milattan önce 334 yılında Perslere karşı giriştiği büyük seferin ilk savaşını günümüzde Çanakkale'nin Biga ilçesi yakınlarında Kocabaş Çayı kenarında ve antik çağda Granikos olarak bilinen çayın kenarında vermiştir. Bu savaş aslında İskender'i büyük yapan savaştır. Çünkü İskender bu Granikos Savaşı'ndan sonra önce Anadolu'yu, daha sonra Mısır'ı, Mezopotamya‘yı ve Hindistan'a kadar olan bütün bilinen dünyayı fethediyor. Granikos Savaş alanı yaklaşık 100 yıldır, aşağı yukarı yeri Biga ile Karabiga arasında bir yerde olduğu bilinmekteydi. Biz ise son 4 yıldır bu savaş alanının tam olarak yerini tespit edebilmek için bu bölgede araştırmalar yapmaktaydık, bu araştırmalarımızda öncelikle Büyük İskender'in Troya'dan başlayıp, Biga'ya kadar Granikos Çayı'na kadar olan yaptığı seferin yani Çanakkale bölgesindeki seferin önce güzergahını tespit ettik. Ordusunun konakladığı yerleri tespit ettik ve ayrıca İskender'in ordusunun Granikos Çayı'na nereden yaklaştığını bulduk ve bu bölgede yaptığımız çalışmalarda savaşın Granikos Çayı'nın hemen doğusunda Gümüşçay ovasıyla onun batısındaki sırtlar üzerinde olduğunu tespit ettik, bulduk. Bu çalışmalarımız tabii sadece arkeolojik çalışmalarla değil bütün eski çağ literatürünü taradık. Antik kaynakların bölgedeki topografyasını tespit ettik ve hangi tepenin, hangi antik kaynakta, ne şekilde anlatıldığını bulduk ve buna göre savaşın ne şekilde cereyan ettiğini ve tam olarak nerede yapıldığını bulmuş olduk" dedi.
Çanakkale bölgesinin bir savaş ya da savaşlar coğrafyası olduğunu kaydeden Körpe sözlerine şöyle devam etti:
"Şimdiye kadar bu bölgede Troya Savaşını biliyoruz. Troya etrafında olmuştu. Tabii 1915 yılındaki Gelibolu Yarımadasındaki Çanakkale Savaşları'nı biliyoruz. Bu savaş, bu bölgede lokalizasyonu yapılan, tespit edilen üçüncü savaş alanı oldu ve dünya tarihinin en önemli savaşlarından birisi bu. Sadece Türkiye için değil, Çanakkale içinde ve Çanakkale'nin turizm açısından da son derece önemli bir yer. İnsanlar büyük İskender'i biliyorlar, Granikos Savaşı'nı da az çok biliyorlar. Fakat şimdi Çanakkale'den Bursa yönüne gidenler, Biga'ya geldiklerinde orada hemen 5 dakika mesafede bu savaş alanını, yani İskender'in ayak bastığı ve savaştığı yerleri de olduğu gibi görebilecekler."

'Su Altı Kaşifleri' atölyesinde çocuklar bilimi, dalışı ve su altı tarihini deneyimleyerek öğrendi. Bilim, deney ve tarih odaklı olarak kurgulanan atölyede çocuklar; Çanakkale Boğazı'nın yapısını tanıdı ve akıntı sistemiyle ilgili bilgi edindi. Gemilerin nasıl yüzdüğünü ve bir denizaltının nasıl çalıştığını deneylerle öğrenen çocuklar, tarih ile iç içe kurgulanan bu atölyede Nusret Mayın Gemisi'nin görevlerini ve savaş sırasında üstlendiği kritik rolü keşfetti. Batıklarla tanışan çocuklar, günümüzde bu batıklara bir dalgıcın nasıl daldığını, dalış ekipmanlarının ne işe yaradığını, derinliklere indikçe renklerin nasıl kaybolduğunu ve su altındaki iletişimin nasıl sağlandığını gibi birçok bilgiyi de eğlenceli uygulamalarla deneyimledi. Aynı zamanda denizlerin bilinmeyen yönlerine dair önemli bir farkındalık kazandı.

Etkinliğin en dikkat çeken bölümlerinden biri ise Çanakkale'nin su altı tarihinin ele alındığı bölüm oldu. Çocuklar, Gelibolu Tarihi Sualtı Parkı'nda bulunan batıkları harita üzerinden inceleyerek, çeşitli sebeplerle batan batıkları ve su altı mirasının izlerini keşfetme fırsatı buldu. Hazırlanan özel oyun kartları ile batıkların yerlerini bulan çocuklar, hem eğlendi hem de tarih ve coğrafya ile bağ kurdu. Atölye kapsamında gerçekleştirilen interaktif oyunlar, bulmacalar ve görsel panolar sayesinde çocuklar aktif katılım sağlayarak öğrenme sürecinin bir parçası oldu. Özellikle sualtı canlıları tanıma panosu ve batık bulma oyunu, çocukların ilgi gösterdiği etkinlikler arasında yer aldı. Programın sonunda çocuklara 'Sualtı Kaşifi' kartları verilerek öğrendikleri bilgiler pekiştirildi. Çocuklar, bu kartların arka yüzünde yer alan afiş çalışması ile su altı mirasının korunmasına yönelik kendi mesajlarını ve sloganlarını oluşturdu. Uzmanlar, bu tür etkinliklerin çocukların bilimsel düşünme becerilerini geliştirdiğini, çevre bilinci kazandırdığını ve tarih ile bağ kurmalarını sağladığını belirtiyor.

Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığından yapılan açıklamaya göre yoğun ilgi gören 'Su Altı Kaşifleri' atölyesinin önümüzdeki dönemlerde de devam etmesi planlanıyor.

On iki öyküden oluşan güçlü bir iç yolculuk

Müzeyyen’in Rüyaları, anıların küllerinden başlayarak bilinçaltının derin ve karanlık koridorlarına uzanan on iki kısa öyküden oluşuyor. Her bir öykü, farklı bir atmosfer ve ruh hali üzerinden ilerlerken okuru hem bireysel hafızanın kırılgan alanlarına hem de insan zihninin gölgeli bölgelerine doğru bir yolculuğa çıkarıyor. Kitapta yer alan karakterler, kimi zaman bir apartman boşluğunda, kimi zaman taş bir köprünün altında, kimi zaman ise terk edilmiş bir lunaparkın sessiz ışıkları arasında karşılaşılan anlarda görünür hale geliyor. Bu sahneler, gündelik hayatın içinden seçilmiş küçük ama yoğun detaylarla örülerek okurun zihninde güçlü bir atmosfer yaratıyor.

Görünmeyeni görünür kılan anlatı dili

Sema Öztürk, eserinde görünmeyeni görünür kılmayı, duyulmayanı fısıldamayı hedefleyen bir anlatım dili kuruyor. Yazar, sıradan yaşamın içinde çoğu zaman fark edilmeyen insan hallerini, duygusal kırılmaları ve iç sesleri ince bir gözlem gücüyle aktarıyor. Müzeyyen’in Rüyaları, yalnızca hikayelerden oluşan bir kitap olmanın ötesinde, okuru kendi iç dünyasıyla da yüzleştiren bir metin olarak değerlendiriliyor. İmza günü, hem yazarla tanışmak hem de kitabın arka planına dair daha fazla bilgi edinmek isteyen edebiyatseverler için önemli bir buluşma noktası olacak.