On iki öyküden oluşan güçlü bir iç yolculuk

Müzeyyen’in Rüyaları, anıların küllerinden başlayarak bilinçaltının derin ve karanlık koridorlarına uzanan on iki kısa öyküden oluşuyor. Her bir öykü, farklı bir atmosfer ve ruh hali üzerinden ilerlerken okuru hem bireysel hafızanın kırılgan alanlarına hem de insan zihninin gölgeli bölgelerine doğru bir yolculuğa çıkarıyor. Kitapta yer alan karakterler, kimi zaman bir apartman boşluğunda, kimi zaman taş bir köprünün altında, kimi zaman ise terk edilmiş bir lunaparkın sessiz ışıkları arasında karşılaşılan anlarda görünür hale geliyor. Bu sahneler, gündelik hayatın içinden seçilmiş küçük ama yoğun detaylarla örülerek okurun zihninde güçlü bir atmosfer yaratıyor.

Görünmeyeni görünür kılan anlatı dili

Sema Öztürk, eserinde görünmeyeni görünür kılmayı, duyulmayanı fısıldamayı hedefleyen bir anlatım dili kuruyor. Yazar, sıradan yaşamın içinde çoğu zaman fark edilmeyen insan hallerini, duygusal kırılmaları ve iç sesleri ince bir gözlem gücüyle aktarıyor. Müzeyyen’in Rüyaları, yalnızca hikayelerden oluşan bir kitap olmanın ötesinde, okuru kendi iç dünyasıyla da yüzleştiren bir metin olarak değerlendiriliyor. İmza günü, hem yazarla tanışmak hem de kitabın arka planına dair daha fazla bilgi edinmek isteyen edebiyatseverler için önemli bir buluşma noktası olacak.

Şehitlerin Son Menüsüyle Başlayan Sabah

Anma etkinlikleri, tıpkı 111 yıl önce olduğu gibi büyük bir sadelik ve maneviyatla başladı:

• Kocadere Kampı: Yürüyüşe katılanlar ilk olarak Eceabat’ın Kocadere köyünde kamp kurdu.

• Vefa Yemeği: Katılımcılara, tamamı şehit düşen 57'nci Alay askerlerinin son yemeği olan kırık buğday çorbası ikram edildi.

• Sabah Namazı: Yürüyüş öncesinde şehitlerin ruhuna dualar edilerek şafak vaktinde sabah namazı kılındı.

6 Kilometrelik Tarihi Rota

Saat 06.00’da başlayan yürüyüş, askeri erkan, öğrenciler, izciler ve Türkiye’nin dört bir yanından gelen vatandaşların katılımıyla gerçekleşti.

• Slogan: "57. Alay'ın İzinde, Çanakkale Ruhunu Yaşatmak İçin Yürüyoruz."

• Güzergâh: Kocadere köyünden başlayan ve yaklaşık 6 kilometre süren rota, 1,5 saatlik yürüyüşün ardından Conkbayırı'nda sona erdi.

• Temsili Canlandırmalar: Yol boyunca 2. Kolordu Komutanlığı tarafından hazırlanan savaş canlandırmaları, o günkü mücadeleyi katılımcıların gözünde bir kez daha canlandırdı.

"Size Ölmeyi Emrediyorum"

Yürüyüşün varış noktası olan Conkbayırı, Yarbay Mustafa Kemal’in dünya askeri tarihine geçen şu sözleri söylediği yerdir:

"Size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfında yerimize başka kuvvetler gelir, başka komutanlar hâkim olabilir."

Bu yürüyüş, 111 yıl önce vatanı savunmak için geri dönmeyi düşünmeden ileri atılan 57'nci Alay askerlerine duyulan minnetin bir simgesi olarak her yıl olduğu gibi bu yıl da büyük bir katılımla tamamlandı.

Çanakkale Kara Savaşları'nın 111'inci yılında tarihi Gelibolu Yarımadası'nda 25 Nisan sabahı şafak sökerken Anzak Koyu'nda düzenlenecek törenle Anzak askerleri anılacak. Avustralya Anıtı Lone Pine ve Conkbayırı'ndaki Yeni Zelanda Anıtı'nda da anma törenleri yapılacak. Anma törenleri için Yeni Zelanda'dan Çanakkale'ye gelen Yeni Zelanda Savunma Kuvvetleri'nde görevli Yarbay Conor Yardley, duygu ve düşüncelerini İhlas Haber Ajansı'na (İHA) anlattı. Yarbay Yardley, "Yeni Zelanda'yı ve Türkiye'yi temsil etmek, her iki ülkenin halkı adına buradaki şehitleri onurlandırmak için burada olmaktan çok gurur duyuyoruz. Haka, Aotearoa için (Yeni Zelanda'nın Maori dilindeki adı) ve halkımız için son derece önemlidir. Haka bir duygu ifadesidir; nasıl hissettiğimizin dışavurumudur. Bizden önce gelenlere saygı göstermenin güçlü bir yolu ve hikayeleri anlatmanın, duygularımızı, neler hissettiğimizi paylaşmanın bir biçimidir. Aynı zamanda hayatını kaybedenlere saygı göstermenin de bir yoludur. Hayatta olan ya da aramızdan ayrılmış insanları onurlandırmanın gerçekten içten ve tutkulu bir biçimidir" dedi.
Mustafa Kemal Atatürk'ün Anzak annelerine ve askerlerine hitaben tarihe geçen "Bu memleketin toprakları üzerinde kanlarını döken kahramanlar. Burada bir dost vatanın toprağındasınız. Huzur ve sükûn içinde uyuyunuz. Sizler, Mehmetçiklerle yan yana, koyun koyunasınız. Uzak diyarlardan evlâtlarını harbe gönderen analar. Gözyaşlarınızı dindiriniz. Evlâtlarınız bizim bağrımızdadır. Huzur içindedirler ve huzur içinde rahat uyuyacaklardır. Onlar, bu toprakta canlarını verdikten sonra artık bizim evlâtlarımız olmuşlardır" sözleri hakkındaki düşüncelerinin sorulması üzerine duygulanan Yarbay Yardley, "Bu son derece dokunaklı ve oldukça kıymetli. Burada olmak beni çok onurlandırıyor. Evlerine dönemeyip Türkiye topraklarında kalan insanlarımızın güvende olduğunu bilmek içimi rahatlatıyor. Bu bizim halkımız için gerçekten teselli edici ve çok özel bir şey" ifadelerini kullandı.

Broşürlerde, İngilizlerin Türk askerlerine, "Biz aslında halifeliğe, padişaha ve sizlere saygı duyuyoruz. Sadece düşmanımız olan Almanlarla yan yana bulunmamanız gerekiyor. Onun için de gelin Türkler bize teslim olun ya da Almanlarla iş birliği yapmayı bırakın" ifadeleri yer aldı.

111 yıl önce dünya harp tarihine "Son centilmenler savaşı" olarak geçen Çanakkale Kara Savaşları'nda, Türk ve İngiliz askerleri silahlı mücadelenin yanında propaganda savaşıyla da karşı karşıya kaldı.

Savaş sırasında her iki tarafın da sayısız propaganda broşürleri ve yöntemleri kullanıldı. Gelibolu Yarımadası'ndaki şiddetli savaş sırasında askerlerin bir gözü silahların namlusundayken, kafaları ise propaganda araçlarında oldu. Çanakkale Kara Savaşları sırasında Türkçe ve İngilizce metinlerin yer aldığı propaganda broşürleri siperlere hem uçaklardan hem de gönüllü askerler tarafından atıldı.

Çanakkale Kara Savaşları sırasında İngilizler, Türk askerlerine ele geçirdikleri esirlere iyi muamele yaptıklarını, onların yemeklerinin, giyim kuşamlarının iyi olduğunu belirterek, aslında düşmanlarının Türkler olmadığı, düşmanlarının Almanlar olduğu vurgusu yapan broşürler attı.

Broşürlerde, İngilizlerin Türk askerlerine, "Bizim düşmanımız sizler değilsiniz, düşmanımız Almanlar. Biz aslında halifeliğe, padişaha ve sizlere saygı duyuyoruz. Sadece düşmanımız olan Almanlarla yan yana bulunmamanız gerekiyor. Onun için de gelin Türkler bize teslim olun ya da Almanlarla iş birliği yapmayı bırakın" ifadeleri yer aldı.

Çanakkale Kara Harbi'nin 25 Nisan 1915 tarihinde başladığını belirten ÇOMÜ İnsani ve Toplum Bilimleri Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Barış Borlat, "Çanakkale Kara Harbi 25 Nisan 1915 günü başladığında kıyı hattındaki özellikle kıyı başı tutulamamış ve bir süre sonra taraflar arasındaki muharebe mevzi harbine yani siper savaşlarına dönmeye başlamıştı. Özellikle 25 Nisan gününde başlayan Arıburnu bölgesindeki siperler taraflar arasındaki mesafenin neredeyse 4-5 metreye kadar düştüğü bir alanı ortaya çıkarmıştı.

Özellikle bu durum tarafların birbirine karşı öncelikle el bombası atması, ardından da bulunmuş olduğu hat içerisinde lağım açmak suretiyle birbirinin üzerinde üstünlük sağlamaya çalışmış olduğunu göreceğiz.

Ancak bu durum bir süre sonra savaşın sonuna kadar bir rutin haline gelmeye başlamış ve mevzi harbi artık bölgedeki kanlı savaşların da başlangıcı olmuştu. Nitekim Çanakkale Muharebeleri esnasındaki en kanlı muharebeler Nisan ayından başlamak üzere savaşın sonuna kadar devam etmişti" dedi.
Kara muharebeleri sırasında tarafların birbirine karşı mücadeleyi muharebe sahasında değil aynı zamanda psikolojik anlamda da sağlaması gerektiğini de ifade eden Doç. Dr. Barış Borlat, "Bu nedenle özellikle İngilizler bunu sağlamak amacıyla Türk tarafının bulunduğu hatlara propaganda amacıyla bir şey denemişlerdi. Bu da yeni bir usulü aslında propaganda harbinin başlamasıydı. Uçaklar için özellikle bir özel hazne içerisinde özel kağıtları hazırlanmış, bu kağıtların üzerine Osmanlıca olarak Türk askerlerine seslenen mesajlar yazmışlardı. Bu mesajlar uçaklarla Türk hatlarına doğru yaklaşan siper içerisindeki askerin üzerine atılıyor ve askerin ise bunları alarak okuması ve ardından da bundan etkilenmesi bekleniyordu. Ancak bu durumun sadece uçaklarla değil aynı zamanda siper içerisinde de yaşanmış olduğunu göreceğiz. Özellikle Anzakların bulunmuş olduğumuz hatlarda Türk siperlerinin içerisine bir dala ya da taşa sardıkları kağıdın üzerindeki mesajları atmış olduklarını göreceğiz. Bu mesajlara baktığımızda ise özellikle kendilerinin ele geçirdikleri esirlere iyi muamele yaptıklarını, onların yemeklerinin, giyim kuşamlarının iyi olduğunu belirtiyor ve aynı zamanda enteresan mesaj veriyorlardı. 'Bizim düşmanımız sizler değilsiniz, düşmanımız Almanlar yani biz aslında halifeliğe, padişaha ve sizlere saygı duyuyoruz. Sadece düşmanımız olan Almanlarla yan yana bulunmamanız gerekiyor. Onun için de gelin Türkler bize teslim olun ya da Almanlarla iş birliği yapmayı bırakın gibi birçok propaganda kartının ve kağıdının özellikle Türk hatlarına atılmış olduğunu göreceğiz. Bu yöntemi gören Türk tarafı da benzer bir usulle aslında aynı şeyi denemiş ve yine kendi bulunduğu hatlardan karşı tarafa Anzak hatlarına propaganda amacıyla kart atmış olduğunu veya kağıtlar atmış olduğunu göreceğiz. Aslında savaşın uzaması muharebenin muharebe şartları içerisinde psikolojik boyutunun da ayrı bir yere taşınmış olduğunu söyleyebiliriz" şeklinde konuştu.

Çanakkale Savaşları Enstitüsünün süreli yayını Anafarta Dergisi aracılığıyla araştırmacıların istifadesine sunulan vesikada 5'inci Ordu komutası altında Şimal (Kuzey) Grubu'nun omurgasını oluşturan 3'üncü Kolordu'nun aylar süren o çetin mücadelesindeki kayıplarının detaylı istatistikler yer alıyor.

Belge; bugüne kadar yayımlanan tablolar arasında en net ve kapsamlı istatistikleri barındırmasıyla harp tarihinde bir ilk olma özelliği taşıyor. 3'üncü Kolordu ve Şimal Grubu Başhekimi Ali Rıza tarafından 30 Kasım 1915 tarihinde hazırlanan rapor, doğrudan Arıburnu ve Conkbayırı bölgesini kapsıyor.

Askerî kayıtlara göre 25 Nisan ile 28 Kasım 1915 tarihleri arasındaki o kanlı sekiz aylık zaman diliminde, yalnızca bu kolordunun savunduğu harp sahasından tam 41 bin 471 yaralı toplanarak hastanelere sevk edildi. Çanakkale Savaşları Enstitüsü Müdürü Utkan Emre Er, tıp tarihi ve istatistik bilimi açısından eşsiz bir değere sahip olan bu belgenin detaylarını ve askerî literatüre sunduğu yeni perspektifleri paylaştı.

Bugüne kadar muharebelere dair çeşitli zayiat tablolarının yayımlandığını ancak tıp hizmetlerinin bu derece ciddi ve sistemli biçimde kayıt altına alındığı böylesi bir evrakın ilk kez ortaya çıktığını belirten Utkan Emre Er, şu ifadeleri kullandı: "Çanakkale muharebeleri üzerine bugüne kadar pek çok çalışma yapıldı, çeşitli zayiat tabloları yayımlandı. Ancak, tıp hizmetlerinin bu derece ciddi ve sistemli biçimde kayıt altına alındığı, böylesine net ve kapsamlı bir belge harp tarihinde ilk kez gün yüzüne çıkıyor. Çanakkale Savaşları Enstitüsü olarak 3'üncü Kolordu Harp Cerideleri çalışmalarımızda 3'üncü Kolordu ve Şimal Grubu Başhekimi Ali Rıza tarafından hazırlanmış olan bu rapor Anafarta Dergisi'nin 30'uncu sayısında literatüre kazandırılmıştır. Belgeyi emsalsiz kılan en önemli detay 25 Nisan 1915 ile kasım ayının sonu arasındaki o en kritik süreci ele almasıdır. Yani 3'üncü Kolordu'nun savunduğu Arıburnu ve Conkbayırı bölgesinde gerçekleşen bütün büyük muharebelerin istatistiklerini içermektedir. Bu anlamda belge, sadece askerî tarih için değil istatistik bilimi için de ayrı ve çok kıymetli bir değere sahiptir."

Cephe gerisindeki lojistik ve sağlık yapılanmasının Osmanlı ordusu tarafından ne kadar sistemli idare edildiğine dikkati çeken Er, "Rakamların vahameti gerçekten çok büyük; sadece bu kolordunun savunduğu harp sahasından tam 41 bin 471 yaralı toplanmıştır. Belgede, 40 binden fazla askerimizin tedavi edilmek üzere sargı yerlerine ve hastanelere taşındığı; ateş hattından sağ çıkarılan bu kahramanlardan 2 bin 549'unun ise hastane koğuşlarında son nefesini vererek şehit düştüğü görülmektedir. Bu rakamlar bize savaşın sadece siperlerde ya da yeraltı lağım muharebelerinde değil, hastane çadırlarında da ne büyük bir yaşam mücadelesine sahne olduğunu kanıtlıyor. Ayrıca bu evrağın yanı sıra hastanelerimizin sadece Çanakkale merkezde olmadığını; Lapseki, Biga ve Ezine gibi birçok farklı konumda sağlık tesislerimizin yer aldığını söylemek gerekir. Sevklerin yapıldığı İstanbul'daki hastaneler de düşünüldüğünde, bölgedeki askerî hastane yapılanmasına dair mükemmel bir örnekle karşı karşıyayız" diye konuştu.

Raporda yer alan yaralanma çeşitliliğinin, muharebe alanlarının coğrafi yapısıyla doğrudan ilişkili olduğunu belirten Enstitü Müdürü Er, "Harp tarihi açısından bakacak olursak Gelibolu Yarımadası'nın çıkarma noktaları başta olmak üzere muharebelerin gerçekleştirildiği birçok konum, Müttefik Kuvvetlerin gemi atışlarına tamamen açıktı. Askerlerimizin maruz kaldığı bomba ve şarapnel yaralanmalarının bu denli yüksek ve farklı türlerde olması doğrudan donanma bombardımanının şiddetini göstermektedir. Düşmanın acımasızlığını gösteren bir diğer tablo ise kullanılan mühimmatın niteliğidir. Kayıtlara göre tam 332 askerimiz; uluslararası harp hukukuna tamamen aykırı olan, çarpma anında genişleyerek ağır doku tahribatı oluşturan domdom kurşunlarıyla yaralanmıştır. Tablonun en çarpıcı ve sarsıcı detaylarından bir diğeri ise süngü muharebeleridir. Resmi kayıtlara göre 83 askerimizin süngü hücumunda, en kanlı şekilde göğüs göğüse çarpışarak yaralandığı veya şehit düştüğü görülmektedir. Bu rakam o daracık siperlerde çarpışmaların ne kadar acımasızca geçtiğini ve süngünün harp sahasında ne derece ölümcül bir silah olduğunu tüm çıplaklığıyla gözler önüne sermektedir. Bizler Çanakkale Savaşları Enstitüsü olarak bu vesikaları gün yüzüne çıkararak o eşsiz destanı yazan kahramanlarımızın aziz hatıralarını, bilimsel veriler ışığında yaşatmaya devam edeceğiz" dedi.

Tarihin Durduğu Nokta: 180 Rakımlı Tepe

ÇOMÜ Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Barış Borlat, anıtın bulunduğu yerin rastgele seçilmediğini, tarihi kayıtlar ve Binbaşı Alganer'in günlüklerindeki tariflerle belirlenen tam o nokta olduğunu vurguladı.

• Karargahların Ortasında: Anıt, Atatürk’ün 4 Haziran 1915’e kadar kullandığı 180 rakımlı tepe yamacındaki karargahı ile bu tarihten sonra geçtiği Kemaldere karargahının tam ortasında yer alıyor.

• Fotoğrafın Hikayesi: 17 Haziran günü saat 16:00 sularında Binbaşı Alganer, Atatürk'ü karargahında ziyaret etmiş; ikili siperleri gezmek üzere dışarı çıktığında bu tarihi fotoğraf karesi çekilmiştir.

• Tanıklık: Alganer hatıralarında, o an Anafartalar Ovası'nın ve Mahmuz Sırtı'ndaki düşman askerlerinin görülebildiğini anlatır. Bugün yükselen heykel, işte o stratejik bakışın bir yansımasıdır.

"Mustafa Kemal Yolu" Projesi ve Açık Hava Müzesi

Tarihi Alan Başkanlığı, Atatürk’ün Çanakkale’deki 289 günlük mücadelesini ziyaretçilere yaşatmak amacıyla 17 kilometrelik bir rota oluşturdu.

• Rota Kapsamı: 25 Şubat 1915'te Maydos’a (Eceabat) adım atışıyla başlayan rota; Bigalı, Kemalyeri, Düztepe ve Çamlıtekke gibi kritik karargah noktalarını kapsıyor.

• Deneyim Odaklı: Canlandırmalar, siper ziyaretleri ve bilgilendirme tabelalarıyla savaş alanı kapalı binalardan çıkarılarak tüm yarımadaya yayılıyor.

• Eğitim ve Kamp: Rota üzerinde çocuklar için özel alanlar ve konaklamalı turlar için kamp bölgeleri bulunuyor.

Tarihi Fotoğraf Makinesi Çimenlik Kalesi'nde

Bu tarihi anın en somut kanıtlarından biri de Binbaşı Alganer'in o gün kullandığı fotoğraf makinesidir. 2007 yılında Alganer’in torunları tarafından Çanakkale Deniz Müzesi Komutanlığına bağışlanan bu nadide parça, halen Çimenlik Kalesi içerisinde sergilenerek tarihin sessiz tanıklığını sürdürüyor.

Unutulmaz Eserler ve Görsel Şölen Koro ve solist performanslarının birbirini tamamladığı gecede, Türk halk müziğinin nesilden nesile aktarılan nadide eserleri seslendirildi. Koro, repertuvarında yer alan “Al Fadimem Bal Fadimem”, “Fincanın Etrafı Yeşil”, “Deniz Üstü Köpürür”, “Mektebin Bacaları”, “Sarı Gelin” ve “Hekimoğlu Derler Benim Aslıma” gibi sevilen türkülere can verdi. Türkülerin hüznüne ve coşkusuna eşlik eden yöresel halk oyunları gösterileri ise sahnedeki performansı görsel bir şölene dönüştürerek izleyicilerden büyük beğeni topladı.

Çanakkale halkının ve Orman Teşkilatı çalışanlarının büyük ilgi gösterdiği konserde salon dolarken, koro üyelerinin sahnedeki performansı ve enerjisi dikkat çekti. Ormanların korunmasında görev alan personel, sergiledikleri bu sanatsal performansla izleyenlerden tam not aldı. Müzik dolu gece, dinleyicilerin koroyu ayakta alkışlamasıyla sona ererken, etkinliğe katılanlara keyifli ve hafızalardan silinmeyecek bir akşam yaşattı.

Ayvalık’ta Çanakkale Ruhu: 70 Kişilik Dev Kadroyla Destan Yazıldı!

Ayvalık Belediyesi Rauf Denktaş Kültür Merkezi’nde sahnelenen gösteri, sadece bir dans performansı değil, geçmişle gelecek arasında kurulan bir hafıza köprüsü oldu. 40 öğretmen ve 30 öğrencinin aylar süren emeği, salonu hıncahınç dolduran sanatseverlerden tam not aldı.

Fuayede Savaşın Gerçek Yüzü: Üzüm Hoşafı ve Tarihi Objeler

Gösteri öncesinde konukları etkileyici bir atmosfer karşıladı:

• Kurtuluş Savaşı Sergisi: Mutluköy Muhtarı Erdinç Tügen’in şahsi koleksiyonundan gerçek savaş objeleri yoğun ilgi gördü.

• Canlı Tablo: Öğrencilerin canlandırdığı savaş anları ve misafirlere ikram edilen üzüm hoşafı, Mehmetçiğin verdiği zorlu mücadeleyi bir kez daha hatırlattı.

Anadolu’nun Yedi Bölgesinden Cepheye Yolculuk

Halk dansları eğitmenleri Şeref ve Güliz Sakarya yönetimindeki gösteride; Anadolu’nun her köşesinden askere uğurlanan yiğitlerin hikâyesi yöresel ezgilerle anlatıldı:

• Kınalı Kuzuların Dramı: 15 yaşında vatan için yola çıkan gençlerin ve ailelerinin vedalaşma sahneleri izleyicileri gözyaşlarına boğdu.

• Kültürel Harman: Yedi bölgenin figürleriyle işlenen koreografi, milli birlik ve beraberlik mesajını en güçlü şekilde verdi.

Protokolden Tam Destak

Ayvalık Kaymakamı Hasan Yaman ve Belediye Başkanı Mesut Ergin’in de katıldığı gecede, İlçe Milli Eğitim Müdürü Güner Bahadır; bu çalışmanın öğretmenler arasındaki sosyal etkileşimi artırmak ve milli bilinci güçlendirmek amacıyla "Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli" doğrultusunda hazırlandığını vurguladı. Kaymakam Yaman ise gösteri sonunda sahneye çıkarak, "Milli mücadeleyi tüm hücrelerimize kadar hissettik" sözleriyle emeği geçenleri kutladı.

Güvenli Liman: Hacıpaşa Çiftliği Karargah Oldu

Doç. Dr. Barış Borlat'ın araştırmalarına göre, savaşın başında Çimenlik Kalesi'nde bulunan komuta merkezi, bombardımanlar nedeniyle risk altına girince 25 Şubat 1915'te daha güvenli olan Hacıpaşa Çiftliği'ne taşındı. 40 dönümlük arazi üzerine kurulu 25 odalı bu çiftlik, Boğaz'ın kaderini belirleyen kararların alındığı stratejik bir üsse dönüştü.

Nusret’in Mayın Emri Bu Çiftlikte Verildi

7 Mart'ı 8 Mart'a bağlayan gece, tarihin akışını değiştiren Nusret Mayın Gemisi'nin gizli görevi için son emirler de bu noktada verildi. Mayın Grup Komutanı Nazmi Bey, 6 Mart günü bu çiftliğe gelerek bizzat Cevat Paşa'dan talimatlarını aldı ve karanlık sularda destan yazacak o mayınları döşedi.

18 Mart Günü Komuta Zinciri

İlginç bir tarihi detay ise 18 Mart günü yaşandı. Bombardıman başladığında Cevat Paşa, teknik bir ziyaret için Kirte’de (Alçıtepe) Mustafa Kemal ile birlikteydi. Bu nedenle muharebeyi saat 14.00'e kadar Kurmay Başkanı Selahattin Adil Bey yönetti. Saat 16.00 sularında karargaha dönen Cevat Paşa, oluşturulan özel siperdeki sehpasının başına geçti ve dürbünüyle düşman donanmasının çöküşünü izlemeye başladı.

111 Yıl Önceki Açıyla Tarihe Bakış

Bugün Hacıpaşa Çiftliği’nin kuzey yamaçlarındaki o siperde, Cevat Paşa’nın zaferi izlediği aynı açıyla Boğaz’a bakmak mümkün. Sadece bir sehpa ve bir dürbünle kurulan o mütevazı gözetleme noktası, dünyanın en güçlü donanmalarının dize getirildiği stratejik bir dehanın merkezi olarak önemini koruyor.

Birinci Dünya Savaşı’nın en ikonik karelerinden biri olan ve yıllardır Amerikan Kongre Kütüphanesi arşivlerinde "Gazze’yi savunan garnizon" notuyla 79. Alay’a atfedilen fotoğrafın gerçek kimliği ortaya çıktı. Dr. İsmail Sabah tarafından yapılan titiz incelemeler sonucunda, fotoğraftaki birliğin Çanakkale kahramanı 125. Alay olduğu tescillendi.

Sancaktaki Sır: Çanakkale’den Filistin’e Uzanan Gurur

Araştırmanın kilit noktasını fotoğraftaki sancak oluşturdu. Sancak üzerindeki yazıların detaylı analizi, birliğin sanıldığı gibi 79. Alay değil, 125. Alay olduğunu kanıtladı. Sancakta yer alan özel kurdelenin ise alaya, Çanakkale Savaşları’ndaki üstün kahramanlıkları sebebiyle verildiği anlaşıldı.

"Bu İngilizler Çanakkale'den Kaçanlardır, Haydi Bir Ders Daha!"

Çanakkale cephesindeki görevini başarıyla tamamlayan 125. Alay, Binbaşı Rahmi Bey komutasında Filistin Cephesi'ne sevk edildi. 27 Mart 1917 sabahı, Gazze’ye hakim olan Mantartepe mevkiinde gerçekleştirilen efsanevi süngü hücumu, ilk Gazze zaferinin kazanılmasında kilit rol oynadı.

Harp Mecmuası’nın 19. sayısında yer alan bilgilere göre; 12. Bölük Komutanı Yüzbaşı İbrahim, taarruz emrini verirken askerlerine şu tarihi sözlerle seslendi:

"Çocuklar, ileri! Bu İngilizler Çanakkale'den kaçanlardır. Haydi bir ders daha!"

Arşivlerdeki Hata Tarihe Karıştı

Bugüne kadar Gazze’de garnizon olarak konuşlu bulunan 79. Alay ile karıştırılan bu tarihi fotoğraf, artık gerçek sahipleriyle anılacak. Dr. İsmail Sabah’ın tespitiyle, 125. Alay’ın Çanakkale’den Filistin’e taşıdığı o sarsılmaz ruh, bir kez daha literatürdeki yerini almış oldu.

ÇOMÜ'den Dr. Öğretim Üyesi İsmail Sabah, sancak üzerinde yaptıkları inceleme ve çalışmada, fotoğrafın 79. Alaya değil, 125. Alay'a ait olduğunu tespit ettiklerini söyledi. Amerikan Kongre Kütüphanesi arşivinde yer alan ve altında da ilk taarruzda Gazze'yi savunan garnizon açıklamasıyla yayınlanan ve Birinci Dünya Harbi'nin en meşhur Türk askeri fotoğraflarından biri olduğunu belirten Dr. Öğretim Üyesi İsmail Sabah, "Fotoğrafın açıklamasında ilk taarruzda Gazze'yi savunan Alay açıklaması yazmasından dolayı Gazze'de konuştuğu 79. Alaya ait olduğu sanılmaktaydı. Ancak sancaklar üzerine yapmış olduğumuz bir çalışma esnasında o meşhur fotoğraftaki alay sancağını da incelemeye aldık ve fotoğrafa yaklaşınca aslında bu fotoğrafın 79. Alaya değil, Çanakkale'den yakinen tanıdığımız, hemen arkamızda görmüş olduğumuz bu siperlerde göstermiş olduğu kahramanlık ve fedakarlıklar sonucunda sancağına kurdele alan 125. Alay'a ait olduğunu gördük. Hakikaten sancağın kurdelesini yaklaştırıp kurdele üzerindeki yazıyı okuduğumuzda Çanakkale'de göstermiş olduğu fedakarlık ve kahramanlık nedeniyle 125. Alay sancağına takılan bir kurdele olduğunu görmüş olduk. Yani aslında o meşhur fotoğrafın hikayesi de bambaşka bir hal almaya başladı. Küçük bir dikkat büyük bir ayrıntıyı gözümüzün önüne sermişti. Çünkü 125. Alay, İngilizlerin Filistin cephesinde Gazze'ye ilk taarruzlarında yani 26 Mart 1917 tarihinin hemen ertesi günü 27 Mart tarihinde Gazze'ye girmiş ve Mantar Tepe olarak bilinen ve aynı zamanda Gazze'ye hakim olan tepenin karşı süngü hücumuyla ele geçirilmesinde büyük bir rol oynamıştı. Binbaşı Rahmi Bey komutasındaki 125. Alayın Gazze Muharebesi'nde göstermiş olduğu bu başarı da Harp Mecmuasının 19. sayısında da uzun uzadıya anlatılmıştı. Hatta bu yazı dizisini okuduğumuzda 12. Bölük Komutanı Yüzbaşı İbrahim Efendi'nin vermiş olduğu şu emirle de karşılaşmaktayız.

‘Çocuklar ileri Bu İngilizler Çanakkale'den kaçanlardır, haydi bir ders daha' diye emir verdiğini görmekteyiz. Yani aslında başka bir çalışma için incelediğimiz bu fotoğrafın sonucunda Çanakkale'den yakinen tanıdığımız ve Çanakkale kahramanı bir alayın hikayesi de gün yüzüne çıkmış oldu. 125. Alay, 1 Mayıs taarruzu öncesinde Çanakkale cephesine gelmiş ve Arıburnu Kuvvetleri Kumandanı Mustafa Kemal Bey'in idaresinde 1 Mayıs taarruzuna iştirak etmiş.

Hemen arkamızda sağ tarafta Boyun bölgesine hücum eden 14. Alayı desteklemiştir ve akabindeki süreçte de 57. Alayın komşusu olarak şu an bulunduğumuz Kırmızı Sırt'ta Çanakkale Zaferinin kazanılmasında önemli bir rol oynamıştı. Birinci Dünya Harbi'nin en meşhur fotoğraflarından biri olan fotoğrafın hikayesi de aslında bir Çanakkale kahramanı olan alaya ait olduğu böylece ortaya çıkmış oldu" dedi.

Şehitler Abidesi sabah ve akşam saatlerinde 360 derece kamera ve dron ile havadan görüntülendi.

Şehitler Abidesi görüntüleri görenleri mest etti.

Hazırlıklar kapsamında, Kuzey cephedeki Albayraksırtı Şehitliği, Süngübayırı Şehitliği, Çataldere Şehitliği, 57. Alay, Conkbayırı, Kılıçbayırı Şehitliği, Kılıçdere Şehitliği ve Kireçtepe'deki şehitlikler ile Güney cephedeki Kilitbahir Kalesi, Mecidiye Tabyası, Şahindere Şehitliği, Çanakkale Şehitler Abidesi, Seddülbahir Kalesi, diğer şehitliklerin bitkisel ve yapısal bakım onarım çalışmaları gerçekleştirildi.

Çevre Düzenleme Projesi tamamlanan alanda ağaç grubu bitkilerin dikimi yapıldı. Rengini şehitlerimizden alan, kırmızı beyaz rengi ile Türk bayrağını temsilen 10 bin adet şakayık çiçeği dikildi.

Hisarlık Tepe'de yer alan yaklaşık 42 metre yüksekliğindeki Şehitler Abidesi'nin çevresine, Türk Bahçesi ve temsili şehitliklere Türk bayrağını simgeleyen kırmızı ve beyaz 10 bin şakayık fide ile 80 bin lale soğanı dikildi. Türk bahçesi ve servili yola dikilen 6 bin sümbül ile de sümbüllerin kendine has kokusu ve ve görüntüsü ile ahenk sağlanmak istendi.

Alandaki çimlerin tamamı mevsime göre gübrelendi, biçildi ve kalan bitkilere de form verildi. Temsili şehitliklerin içinde bulunan beyaz çakıl taşlarının eksik kısımları tamamlanıp alan basınçlı suyla yıkanarak temizlendi. Alanda bulunan rölyefin de yıllık bakımı yapılarak törene hazır hale getirildi. Yürüme yollarında kirlenen alan ve taş zemin makine yardımıyla silindi, helikopter pistleri boyandı. Yol güzergahları, dinlenme noktaları ve helikopter pistleri etrafındaki yabancı otlar biçilerek ilaçlama işlemleri yapıldı.

Hazırlıklarda sona gelinen tören alanında 18 Mart Töreni provası alındı. Donanma Komutanı Oramiral Kadir Yıldız, Gelibolu 2'nci Kolordu Komutanı Tümgeneral Mehmet Özeren, Çanakkale Boğaz ve Garnizon Komutanı Tuğamiral Mustafa Biçen ve Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir tören alanında incelemelerde bulundu.
Şehitler Abidesi'nde 18 Mart töreni için hazırlıkların devam ettiğini belirten Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir, "Çanakkale Deniz Zaferi'mizin 111. yıl dönümü etkinliklerinde artık son aşamaya geldik ve o büyük zafer günümüzü bekliyoruz ve son provalarımızı yapıyoruz. Yine her yıl olduğu gibi 111. yıl dönümünde de o büyük zaferi, büyük kahramanları, kahramanlığı yine hatırlayacağız, anacağız, büyük bir coşkuyla kutlayacağız. Yine Çanakkale'yi Geçilmez yapanları, o büyük komutanları, Gazi Mustafa Kemal Paşa'mızı, Cevat Paşa'mızı, Selahattin Adil Beyleri, Seyit Onbaşı, Ezineli Yahya Çavuş'u, Bigalı Mehmet Çavuş'u ve o büyük askerleri, o büyük insanları, yine hayırla yâd edeceğiz. Yine devlet ricalimizle, askeri erkanımızla, şehit yakınlarımızla, gazilerimizle birlikte millet olarak o büyük zaferi kutlayacağız. Bir kez daha bu toprakları bize vatan yapanları, Çanakkale'yi Geçilmez yapanları hayırla anacağız ve onları unutmadığımızı, unutmayacağımızı bir kez daha dünyayı ilan edeceğiz. Çanakkale Tarihi Alan Başkanlığı olarak o büyük hatıraya, o kahramanların hatıralarına dünya durdukça her daim sahip çıkacağız. Çanakkale Deniz Zaferimiz kutlu olsun. O büyük mübarek kahramanların, o büyük insanların ruhları şad olsun" dedi.

"18 Mart Kahramanları Unutulmadı"

Milli Mücadele'nin ve Çanakkale’nin kaderini tayin eden komutanların ebedi istirahatgâhında gerçekleştirilen törende, anıta karanfiller bırakıldı. Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir, başta "18 Mart Kahramanı" olarak tarihe geçen Orgeneral Cevat Paşa olmak üzere, istiklal mücadelesinin dev isimlerinin kabirleri başında saygı duruşunda bulundu.

Dev Komutanların Huzurunda Saygı Duruşu

Ziyaret sırasında sadece Cevat Paşa değil, Türk askeri tarihinin unutulmaz isimleri de rahmetle anıldı:

• Fahrettin Altay

• Selahaddin Adil

• Kazım Karabekir

• İzzettin Çalışlar

• Yakup Şevki Subaşı

• Rüştü Sakarya

Tarihi Alan Başkanlığı personeli ile birlikte gerçekleştirilen bu vefa ziyareti, vatan uğruna can veren tüm şehitlerimize ve devlet büyüklerimize duyulan minnetin bir ifadesi olarak kayıtlara geçti.

[related-posts id="110183" color="bg-primary"][/related-posts]

Törene Tekirdağ Valisi Recep Soytürk, Tekirdağ Büyükşehir Belediye Başkanı Candan Yüceer ve Süleymanpaşa Kaymakamı Mahmut Nedim Tunçer katıldı.

Törenin ardından katılımcılar, Çanakkale ruhunu yaşatmak ve 57. Alay şehitlerini anmak amacıyla Süleymanpaşa ilçesinden kortej halinde yürüyüşe başladı. Türk bayrakları taşıyan katılımcılar marşlar eşliğinde Çanakkale'ye doğru uğurlandı.
Etkinlik kapsamında yürüyüşe katılan ekiplerin belirlenen güzergâh üzerinden ilerleyerek Çanakkale'de düzenlenecek anma programlarına katılması planlanıyor.

Bulunan emir ile ilgili konuşan Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir, "Çanakkale Zaferlerinin yıl dönümünde yeni emirler ortaya çıktıkça, özellikle Çanakkale cephesindeki Cevat Paşa, Enver Paşa ve Mustafa Kemal Atatürk gibi önemli komutanların emirleri ve içerikleri ortaya çıktıkça savaşın ve zaferlerin büyüklüğü daha iyi anlaşılmaya başlandı" dedi.

19. Fırka Kumandanı Mustafa Kemal'in imzasını taşıyan emirde, şu ifadeler yer alıyor: "Karşımızdaki düşman kumandanı telsiz telgrafla (buraya imdat gemileri yetiştiriniz) diye müracaat eylediği mevki müstahkemden çalınan telsiz telgraftan anlaşılmıştır. Binaenaleyh karşımızda bir liv yani 4 tabur vardır. Düşmanın takviye kıtaatı almasına meydan vermeyerek harekat-ı taaruziyeye devam ve düşmanı mevzilerinden tard ediniz. Bunun için bundan evvelki emrimle bildirdiğim vecihle 125. Alay bir taburunu 27. Alaya gönderecek ve diğer kuvvetiyle 14. Alayın ihtiyatını teşkil edecektir. Gerek 14. ve gerekse 27. Alaylarla sol cenahımızdaki diğer kuvvetler hemen alayın gerideki ihtiyatlarını düşmana seri ve kat'i darbeyi vurmak üzere ileri atılınız. 15. Alay hat-ı harb gerisine hareket etti. 13. Alay da harekete hazırdır. Bütün topçu grupları piyademizin ileri hareketini müteakiben takip ve himaye edeceklerdir."

"Çanakkale ruhu inşallah ebediyen var olacaktır"
Her şeyin Çanakkale'de başladığını görmenin Mustafa Kemal'le alakalı daha da farklı anlamlara büründürdüğünü dile getiren İsmail Kaşdemir, "Özellikle Anafartalar kahramanı olarak nam salmış ve tarih sahnesine Çanakkale'de adım atmış ve daha sonra Milli Mücadelemizin başkomutanlığını yaparak arkadaşlarıyla beraber kurduğu cumhuriyeti aslında Çanakkale'de her şeyin başladığını görmek Mustafa Kemal'le alakalı bizleri daha da farklı anlamlara büründürüyor. Çünkü Çanakkale cephesinde bir mukayese yaptığımız zaman bize saldıranlara karşı bir zayıflığımız söz konusu teçhizat olarak, malzeme olarak ama gerçekten Mehmetçiğin vatan sevgisi ve imanıyla birleşince de oradaki akıllı yönetimde zaferleri getirmiş oldu. Çanakkale, Türk milleti için Çanakkale ruhunun ortaya çıktığı yani vatan ve millet söz konusu olduğunda her şeyin bir kenara bırakıldığı bir karakterdir, bir ruhtur. Çanakkale ruhu da inşallah ebediyen var olacaktır" dedi.
Çanakkale Kara Muharebelerinin 111. yılında zor şartlarda büyük kahramanlık ortaya koyanları minnetle anan Tarihi Alan Başkanı İsmail Kaşdemir, "Çanakkale ruhuna sahip Mehmetçik ve komutanlar Çanakkale'yi geçilmez yapmışlardır. O zor şartlara dahi Türk milletinin birliğini ve beraberliğini muhafaza ettiği zaman ne kadar büyük işler başarabileceğini de ortaya koymuş olmakta. O yüzden Çanakkale'nin bütün kahramanlarına başta Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere Cevat Paşa'mıza, Seyit Onbaşı'mıza, Bigalı Mehmet Çavuş'umuza, Ezineli Yahya Çavuş'umuza bütün isimsiz kahramanlara Çanakkale'den, Çanakkale Zaferinin 111. yıl dönümünden bin selam olsun" şeklinde konuştu.

Deseni: Hayat Ağacı’nın zamansız hikâyesi

Halının deseninde sonsuzluğu simgeleyen ’Hayat Ağacı’ teması yer alıyor. Kökeni Orta Asya’ya dayanan ve zamanla İskandinav mitolojisi ile Altay Şamanizmi gibi farklı kültürlerde de yer bulan bu motif, esere zamansız bir anlam kazandırdı. Desende ağaç figürünün yanı sıra hayvanlar, kuşlar ve bitkiler büyük bir incelikle işlendi. Her detayın canlı ve gerçekçi bir biçimde tasarlandığı halıda hakiki Bursa ipeği kullanıldı. 5 yıllık emeğin, 150 yıllık bir geleneğin ve yüksek bir teknik ustalığın ürünü olan bu özel halının maddi bir değerle ölçülemeyeceği, bu nedenle eserin ’paha biçilemez’ olarak nitelendirildiği ifade edildi.