APOLLON SMİNTHEUS KUTSAL ALANI

Çanakkale’nin Ayvacık ilçesine bağlı Gülpınar’da yer alan Apollon Smintheus Kutsal Alanı...

1122 0

Devrim Demir

Devrim Demir

            Çanakkale’nin Ayvacık ilçesine bağlı Gülpınar’da yer alan Apollon Smintheus Kutsal Alanı (Smintheion) ile ilişkili ilk yazılı belge Batı’nın ilk edebi eseri olan ve M.Ö.8.yüzyılda kaleme alınan Homeros’un Troia savaşını anlattığı İlyada Destanı’dır ve ilk dizelerinde Khryse isimli bir kentte, rahibinin Khryses olduğu Apollon Smintheus Tapınağı’nın varlığını dile getirmektedir. Homeros’un bahsettiği tapınağın burası olup olmadığı hakkında yeterli bulgu yoktur. 1866 yılında keşfedilen kutsal alanda 1971-1973’te Çanakkale Arkeoloji Müzesi sondaj çalışmaları yapmıştır ve 1980 yılından itibaren Prof. Dr. A. Coşkun Özgünel başkanlığında kazı çalışmaları yapılmıştır.
Prehistorik (tarih öncesi) dönem çalışmalarını ise ÇOMÜ Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Turan Takaoğlu gerçekleştirmiştir. Alt tabakalarda prehistorik dönem köy yerleşimi bulunmuştur ve kalkolitik dönem içine, M.Ö.5800/5600 ile 4800 arası döneme tarihlenmiştir. Troia öncesi Troas bölgesini karakterize eden bir kültür tabakasını temsil etmektedir. Bu köy yerleşimi buluntuları 0.5 hektar bir alanı kaplamaktadır ve yapılara ait taş temel kalıntıları saptanmıştır. Çanak-çömlek buluntuları, pişmiş toprak heykelcikler, dokumacılık ve hasırcılık izleri, öğütme taşları gibi malzemelerde çıkartılmıştır.
M.Ö.4800’lerden sonra uzun süren bir boşluk döneminin ardından Arkaik Dönem (M.Ö.720-480) ile Klasik Dönem (M.Ö.480-330)’de tapınak olup olmadığı belirsizliğini korurken günümüzde ayakta olan Apollon Smintheus tapınağı Hellenistik Dönem’de M.Ö.2.yüzyılda inşa edilmiştir. Daha eski dönemlere M.Ö.5-4.yüzyıllara ait buluntular ise pişmiş toprak (terracotta) mimari parçalardır. Smintheus, tanrı Apollon’a İlyada destanında verilen bir sıfattır ve fareleri kovan ya da yayan (farelerin efendisi) anlamı taşımaktadır. İlk yazımızda da bahsettiğimiz gibi Apollon, fareler üzerinden veba gibi salgın hastalıkları yaymasıyla bilinir. Coşkun Özgünel bu durum için tapınağın restore edilen merdivenlerine fare maketleri yerleştirmiştir. Apollon ismi Yunanca değildir ve Anadolu’lu olarak anılır. Özellikle Batı Anadolu kıyılarında, Troas’tan itibaren, İonya, Karya ve Likya bölgelerinde önemli bilicilik merkezlerinde karşımıza çıkar çünkü aynı zamanda bilicilik tanrısıdır ve müzik, tıp, okçuluk, sanat-şiir, sağlık özellikleri de vardır.  
Burası Hellenistik ve Roma dönemlerinde bir yerleşim yeri değil kutsal alandır. Günümüzde depo müze, Apollon Smintheus tapınağı, Roma hamamı, su havuzları ve kutsal cadde ile prehistorik kalıntılar bulunmaktadır. Kutsal cadde başka bir yazıda bahsedeceğimiz Aleksandreia Troas antik kentine bağlanmaktadır ve bu cadde bazı presihtorik kalıntıları tahrip ederek yapılmıştır. M.Ö.2.yüzyılda dinsellik ikinci plana atılıp daha çok halkın kullanımına açılmıştır ve bu dönemde inşa edilen tapınağın finansörü bilinmemektedir. Troas bölgesinin önde gelen kült merkezlerindendir. 8x14 sütunlu ve 11 basamaklı podiumu bulunan tapınağın taşlarının %70’i Tuzla camisinin yapımında kullanılmıştır. Üç farklı malzemeden yapılan tapınakta, en altta tüf kabataş, ortada andezit bazalt karataş ve en üstte mermer kaplama bulunmaktadır. Mermerler muhtemelen Erdek’teki Kyzikos yakınındaki ocaklardan getirtilmiştir. Temel ölçüleri 30.5x47.9 metre olarak saptanmıştır. Sütun tamburları kabartmalıdır ve Apollon’un veba mikrobunu salması gibi sahneler bulunur ve sütunlar İon olarak adlandırılan düzendedir.
Tapınağın friz kabartmalarında Troia savaşının geçtiği İlyada destanı konuları bulunur. Troia kralı Priamos’un oğlu Hektor’un Akhilleus’un dostu Patraklos’u öldürmesi, Akhilleus’un büyük öfkesi, tanrıça Tethis’in Zeus’dan oğlu Akhilleus için yeni silahlar istemesi ve oğluna Patraklos’un yanında silahları vermesi, Akhilleus ile Hektor’un kavgası, Hektor’un öldürülmesi ve Akhilleus tarafından arabayla Troia surları çevresinde sürüklenmesi ve Priamos, kraliçe Hekabe, Kassandra, gelini Andromakhe ile Apollon’un surlardan olayı seyretmesi, Hektor’un karısı Andromakhe’nin kocası için yas tutması gibi sahneler frizlerde işlenmiştir. Apollon Smintheus kült heykeline ait bacak parçası bulunmuştur. Erken Bizans Döneminde tahrip olan heykelin başının da İstanbul’a Büyük Konstantin zamanında götürüldüğü söylenmektedir.
1989-1991 yıllarında kutsal alanın yaklaşık 600-700 metre uzaklığında Beşiktepe yolu kenarında nekropol (mezarlık) kazıları yapılmıştır. Geç Hellenistik ve Roma dönemlerine tarihlenen bu alanda, seramik, bronz, cam ve kemik içerikli ölü hediyeleri bulunmuştur.
 

                                                                                  Devrim Demir
                                                                                  11.02.2021     
 
 


Etiketler; #devrim demir
Yorum Ekle
İsim
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Ayşe449 - 17.02.2021 12:47:20
Teşekkürler yazı için Bende buraya gitmek istiyorum bir türlü kısmet olmadı